Wat betekenen de viscositeitscijfers op motorolie zoals 5W-30

Je staat bij de autowinkel of op een webshop, en je ziet het overal: 5W-30, 0W-20, 10W-40.

Twee cijfers, een streepje, een W, en weer twee cijfers. Het ziet eruit als een wiskundige formule, maar eigenlijk is het heel simpel. Die cijfers vertellen je hoe dik of dun de olie is — en dat maakt een hoop uit voor je motor.

Viscositeit is gewoon: hoe dik is de olie?

Laten we even helder zijn: viscositeit is de dikte van een vloeistof. Honing heeft een hoge viscositeit — het stroomt langzaam.

Water heeft een lage viscositeit — het vloeit gemakkelijk. Motorolie zit er tussenin, en dat is precies de bedoeling.

Te dun, en de olie glijdt langs de motoronderdelen alsof het water is. Te dik, en de pompt het door je motor alsof je stroop door een strooitje duwt. Maar hier wordt het interessant: motorolie verandert van dikte afhankelijk van de temperatuur.

Koud is het dikker. Warm is het dunner. En die verandering is precies wat die cijfers beschrijven.

De eerste helft: het koude gedeelte (5W)

Het cijfer vóór de W — bijvoorbeeld de 5 in 5W-30 — zegt iets over hoe de olie zich gedraagt als het koud is. De W staat voor Winter, niet voor "Weight" of "Wat", zoals soms wordt beweerd.

Hoe lager het cijfer, hoe beter de olie stroomt bij lage temperaturen. Een 0W-20 is dus superdun bij koude temperaturen. Ideaal als je 's ochtends in januari je motor wilt starten zonder dat het voelt alsof je een verlamd apparaat probeert te draaien.

Een 10W-30 is iets dikker bij koud weer — niet ideaal voor strenge winters, maar prima in een gematigd klimaat als Nederland.

Wat me opvalt is dat mensen dit altijd onderschatten. Die eerste paar seconden bij het starten zijn het meest belastend voor je motor. De olie moet in een fractie van een seconde vanuit de oliepan omhoog naar de kleppen, de cilinders, de turbo. Als die olie te dik is als het koud is, gebeurt dat te langzaam. Slijtage ontstaat in die momenten, niet als je al op snelheid rijdt.

De tweede helft: het warme gedeelte (30)

Het cijfer ná de W — de 30 in 5W-30 — beschrijft de dikte bij bedrijfstemperatuur. Dat is meestal 100°C, de temperatuur waarop je motor normaal draait als je even hebt gereden.

Hoe hoger dit cijfer, hoe dikker de olie blijft als de motor warm is.

Een 30 is een middelmatige dikte. Een 40 is dikker, wat beter werk kan doen bij hoge belasting of hoge temperaturen. Een 20 is dunner, wat minder weerstand geeft en dus zuiniger kan werken.

Maar let op: dikker is niet automatisch beter. Een olie die te dik is bij warmte kan net zoveel schade aanrichten als een olie die te dun is. Het gaat om balans — de juiste dikte voor jouw specifieke motor.

Waarom de combinatie er toe doet

Multigraadolie — dat is wat je krijgt met combinaties als 5W-30 — is precies ontworpen om in beide extremen te werken. Koud genoeg om 's ochtends soepel te starten, warm genoeg om op temperatuur bescherming te bieden.

Dat is een behoorlijke technologische prestatie, als je er over nadenkt. Dat vind ik trouwens een van die dingen die mensen over het hoofd zien. Ze geven niet om olie, totdat er iets kapot gaat. Maar die paar euro extra voor de juiste olie, met de juiste specificaties — dat is goedkope verzekering.

Welke viscositeit heb jij nodig?

De korte kant: kijk in je handleiding. De fabrikant heeft die olie niet zomaar uit de lucht gegrepen.

Er zijn motoren ontworpen voor 0W-20 omdat ze extreme toleranties hebben. En er zijn motoren — vooral oudere — die beter uitkomen met 10W-40 of zelfs 15W-40. Maar hier een paar praktische richtlijnen:

5W-30 is de standaard voor moderne auto's in Nederland. Met een goede 5W-30 olie zit je voor vrijwel elk merk, elk jaartal vanaf 2010 of zo, altijd goed.

Als je niet weet wat je moet kiezen, en je hebt een redelijk normale auto, zit je hier waarschijnlijk goed. 0W-20 zie je steeds vaker bij nieuwe modellen. Vooral bij Volkswagen-groep — Audi, SEAT, Škoda, CUPRA — en bij veel japanse merken.

Het is een dunne olie die brandstof bespaart en snelle starten mogelijk maakt. Maar gebruik hem alleen als de fabrikant het specifiek voorschrijft.

5W-40 is een goede keuze voor wat oudere motoren, of motoren die harder werken.

Denk aan auto's die veel op de snelheid rijden, trekken aan een caravan, of simpelweg wat kilometers op de teller hebben. Die extra dikte bij warmte kan helpen om slijtage te beperken. 10W-40 en 15W-40 zijn klassiekers. Nog te vinden bij oudere dieselmotoren en sommige binnenboordmotoren.

Maar voor moderne wagens? Niet aanraken, tenzij de handleiding het expliciet zegt.

Specifieke situaties

Wat mij opvalt in de garage: mensen met een wat oudere auto — zeg een VW Golf uit 2012, 180.000 km op de teller — kiezen vaak voor 5W-30 omdat dat "de standaard" is. Maar bij die kilometers kan 5W-40 soms beter werken. De toleranties in de motor zijn dan wat groter door slijtage, en een iets dikkere olie houdt de oliedruk beter op peil.

Anderzijds zie je ook mensen met een gloednieuwe Audi A3 die 10W-40 in de motor gieten omdat "dikker is beter".

Dat is als een sportschoen kopen in maat 47 terwijl je 43 draagt. Het klopt gewoon niet.

API en ACEA: de andere cijfers die ertoe doen

Naast de viscositeitscijfers staan er meestal ook letters op de fles. API SN, ACEA C3, ACEA A3/B4.

Die vertellen je niet hoe dik de olie is, maar hoe goed ze presteert. Het zijn kwaliteitsstandaarden.

ACEA C3 is bijvoorbeeld speciaal voor moderne motoren met uitlaatfilters en directe injectie. API SN is een algemene Amerikaanse standaarde voor benzinemotoren. Het klinkt ingewikkeld, maar de logica is simpel: als de handleiding zegt ACEA C3, koop dan ACEA C3.

Niet "ongeveer hetzelfde", maar exact dat. Wat ik regelmatig zie is dat mensen de viscositeit goed kiezen, maar over deze specificaties heen lezen.

Dan heb je mooi de juiste dikte, maar de verkeerde samenstelling. Dat is als het dragen van een regenjas die niet waterdicht is.

Waar kopen en wat kost het?

Motorolie is verkrijgbaar overal. Bij de garage, de autowinkel, online, zelfs bij de supermarkt soms.

Bekende merken als Shell en Castrol doen het goed, maar bij de vergelijking tussen Mobil en Total Quartz zie je vaak grote verschillen in kwaliteit en prijs.

Voor een fles van 5 liter 5W-30 betaal je tussen de 20 en 40 euro, afhankelijk van merk en kwaliteit. De goedkopere opties zijn prima voor de meeste auto's. De dure "premium" merken hebben vaak wat extra additieven, maar of je daar merkbare voordeel van ondervindt?

Eerlijk gezegd: voor de meeste mensen niet echt. Wat ik wel aanraad: kies een merk dat de fabrikantspecificaties op de fles vermeldt. Dan weet je zeker dat het past. En koop bij een betrouwbare verkoper.

Op marktplaats een fles "Castrol 5W-30" kopen voor 10 euro? Daar zou ik niet op in gaan.

De praktische conclusie

Die cijfers op de oliefles zijn geen mysterie. Het eerste deel zegt hoe de olie werkt als het koud is. Het tweede deel zegt hoe het werkt als de motor warm is.

Samen vormen ze de specificatie die je moet matchen aan wat jouw auto nodig heeft.

Kijk in je handleiding. Kies de viscositeit die er staat.

Kies een olie die voldoet aan de API- of ACEA-specificatie die er bij hoort. En vergeet niet: olie verandert in kwaliteit na verloop van tijd. De juiste motorolie kiezen is essentieel, dus vervang hem op tijd volgens het onderhoudsschema. Dat is eenvoudiger en goedkoper dan elke motorreparatie die je daarmee voorkomt.